Lễ tế Thần Nông làng Lộc Thọ, xã Độc Lập, Hưng Hà, Thái Bình - Khởi nguồn từ thời Đinh

Thảo luận trong 'Phong tục tập quán Việt Nam' bắt đầu bởi Đinh Danh Vùng, 4/1/17.

  1. Đinh Danh Vùng Moderator

    Ngày tham gia:
    17/12/12
    Số bài viết:
    136
    [IMG]
    Đinh Bộ Lĩnh - tranh dân gian Đông Hồ (ảnh nguồn internet)

    Thái Bình là tỉnh đồng bằng, với bốn bề sông nước bao quanh, từ bao đời nay, đã nổi tiếng với truyền thống thâm canh cây lúa nước và trồng các loại cây hoa màu khác, vùng đất Thái Bình có rất nhiều lễ hội truyền thống gắn bó với văn hóa lúa nước và cuộc sống sông nước của người dân nơi đây. Theo bài viết của tác giả Đặng Hùng - Nhà nghiên cứu Lịch sử và Văn hóa dân gian Thái Bình:

    Thái Bình ngày nay còn lưu giữ được hàng trăm lễ hội truyền thống văn hóa dân gian, tiêu biểu như lễ hội đền Quan, Lễ hội xuân ở chùa Keo, Lễ hội xuân Đền Chòi, Lễ hội đền Tiên La, hội xuân làng La Vân với tục truyền nghề Tứ dân: Sĩ - Nông - Công - Thương… Song, còn có một lễ hội nữa không kém phần đặc sắc đã và đang được duy trì ở Thái Bình, đó là Lễ tế Thần Nông, hay còn gọi là tục Té nước, rước Thần Nông đầu xuân ở làng Thụy Thú xưa; nay là làng Lộc Thọ, xã Độc Lập, huyện Hưng Hà.

    Theo truyền thuyết, Lễ hội đầu xuân tế Thần Nông ở làng Lộc Thọ, xã Độc Lập, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình, được thân mẫu của Vua Đinh Tiên Hoàng là bà Đàm Thị Thiềm Nương, đem tới và truyền lại cho dân làng Thụy Thú cách đây đã trên 1000 năm. Ngày nay, lễ hội vẫn được dân làng bảo lưu, duy trì và tổ chức vào mỗi dịp xuân về, từ ngày Mồng 5 đến ngày Mùng 7 tết Nguyên đán hàng năm.

    [IMG]

    [IMG]
    Đình làng Lộc Thọ, xã Độc Lập - Mới được phục dựng thờ bốn vị tướng tận trung với Triều Đinh (ảnh Đặng Hùng)

    Theo thần tích và thần phả còn lưu giữ tại đền thờ bà Đinh Triều Quốc Mẫu ở làng Thọ Lộc cho biết:

    Sau khi Vua Ngô Quyền mất, Đất nước lâm vào cảnh cát cứ của 12 sứ quân; trong đó có cánh quân Đinh Bộ Lĩnh, đã liên kết với sứ quân Trần Lãm ở vùng Kỳ Bố - Hải Khẩu (nay là TP Thái Bình) và trở thành con nuôi của vị tướng quân vùng này.

    Sau khi về với Trần Lãm, Đinh Bộ Lĩnh được cử về trấn giữ ở vùng đất trang Thụy Thú, nay là làng Lộc Thọ, xã Độc Lập, huyện Hưng Hà, để lập căn cứ chống nhau với sứ quân Đằng Châu là Phạm Bạch Hổ (nay là Kim Động - Hưng Yên). Đinh Bộ Lĩnh đã cùng các tướng Đinh Điền, Nguyễn Bặc, Lưu Công, Sát Công, Phạm Thành, Phạm Thọ, Lê Hoàn… về đóng đồn ở Doanh Đầu thuộc trang Thụy Thú, vết tích thành cũ nay vẫn còn.

    Theo thần phả thì bà Thiềm Nương (Đàm Thị) vốn có tài cung kiếm võ nghệ; Bà đã theo giúp con trai là Đinh Bộ Lĩnh về đóng quân ở vùng đất trang Thụy Thú. Sau này thế lực đã mạnh, Đinh Bộ Lĩnh để Thân mẫu ở lại trang Thụy Thú, tự mình dẫn quân đi đánh dẹp, chiêu hàng các sứ quân. Khi xắp xưng vương, ông cho người về trang Thụy Thú đón mẹ; nhưng do bà bị ốm nặng, không về được Hoa Lư và mất tại trang Thụy Thú. Vua Đinh Tiên Hoàng vô cùng thương cảm, đã lệnh cho các tướng táng mẹ ở Doanh Đầu, trang Thụy Thú. Tương truyền, huyệt sâu 1 trượng, 2 thước (khoảng 4,8 mét), trên huyệt dùng đá san lấp lên. Sau này khi Đinh Bộ Lĩnh mất, Lê Hoàn lên ngôi Vua, dân làng đã xây miếu lên mặt mộ để thờ.

    Cũng theo thần tích, khi Vua Đinh Tiên Hoàng đã miễn giảm tô thuế cho dân làng Thụy Thú. Và từ đó, Triều đình nhà Đinh coi làng Thụy Thú như làng con dân quê cũ của mẹ Vua. Ngoài ra, Vua còn cấp 51 mẫu ruộng và 4 hốt bạc để dân làng canh tác thu hoa lợi để chi dùng vào việc đèn nhang phụng thờ, coi giữ miếu đường lưu truyền mãi mãi về sau.

    Về lễ tế Thần Nông, còn được gọi là tục Té nước, rước Thần Nông, trước ngày diễn ra lễ hội một ngày, tức là ngày Mùng 4 tháng Giêng âm lịch, dân làng chọn một lực điền khỏe mạnh, có tư chất tốt, cho trâu ra cánh đồng trước đền thờ Đinh Triều Quốc Mẫu, chọn một thửa ruộng tốt, nằm sát bên đường làng để cày bừa làm đất tơi xốp. Cũng cùng ngày Mồng 4 tết, ông Thủ từ đền, đình làng, tắm gội nước thơm, để mình chay tịnh theo tục lệ của làng, để chuẩn bị xuống đồng lễ tế Thần Nông vào ngày hôm sau.

    Sáng ngày Mùng 5 tết, làng xóm, đền, đình được trang hoàng cờ hoa rực rỡ; cờ xí cắm dọc đường từ đình làng đến đền, rồi ra tới tận cánh đồng có thửa ruộng diễn ra tục Té nước; dân làng quần áo đẹp nuột nà, nô nức đi dự lễ hội. Vị Thủ nhang mặc quần lương, áo chùng thâm, khăn xếp, tay phải cầm bó mạ non, tay trái cầm cây nêu tre, dài 5 mét; mang ra thửa ruộng ở cánh đồng đầu làng. Theo sau là đội nhạc bát âm, trống rong cờ mở; tiếp đến là các vị quan viên hàng huyện, hàng tổng, chánh phó lý trưởng, hào mục, sau cùng là bà con trong làng, ngoài tổng, tới dự lễ hội rất đông, chật cả đường làng.

    Ruộng đã được cày bừa kỹ tơi xốp, tát nước đổ đầy từ ngày hôm trước, khí xuân tràn ngập đồng quê. Vị Thủ nhang rảo bước ra giữa ruộng cắm cây nêu tre, cầm bó mạ xuân cấy những cây lúa non xuống ruộng nước. Trong khi đó, các vị quan viên hàng huyện, hàng tổng, hàng xã cùng lội xuống ruộng, cùng thi nhau té nước vào người cấy trong tiếng trống, tiếng nhạc lễ rộn rã, cùng tiếng hò reo của người dự hội; người nào té được càng nhiều nước càng tốt. Sau khi vị Thủ nhang cấy hết bó mạ nhỏ trên tay thì mọi người dừng việc té nước.

    Theo quan niệm của dân làng, nếu năm nào người cấy lúa, trong thời gian cấy hết một bó mạ nhỏ, mà đã bị té ướt sũng nước từ đầu xuống chân, thì năm đó sẽ được mùa to. Sau lễ Té nước, mọi người trở về đền và đình làng để làm lễ tế Thần Nông, lễ tế bà Đinh Triều Quốc Mẫu cùng các vị Thành hoàng làng, là các vị tướng đã tận trung với nhà Đinh.

    Trong thời gian diễn ra lễ hội, ngoài phần lễ còn có phần hội với nhiều trò chơi dân gian, thi làm bánh dầy, thi gói bánh chưng, biểu diễn võ thuật... Buổi tối những ngày lễ hội được tổ chức diễn chèo, diễn tuồng, thi hát đối đáp giữa các đội trong làng. Thông thường, phải sau ngày lễ tế Thần Nông và tổ chức lễ hội ở đền và đình làng, thì người dân trong làng mới được xuống đồng cấy lúa làm mùa.

    [IMG]Lễ hội tế Thần Nông (ảnh minh họa nguồn internet)

    Lễ tế Thần Nông có nhiều ở các địa phương vùng Bắc Bộ, tục lệ lễ hội mỗi nơi có khác nhau đôi chút, như xuống đồng cày ruộng… Riêng lễ hội tế Thần Nông đầu xuân ở làng Lộc Thọ, xã Độc Lập, huyện Hưng Hà là có tục Cấy lúa Té Nước, là một lễ hội quý khởi nguồn từ bà Đàm Thái Hậu, mẹ của Vua Đinh Tiên Hoàng, đã trải qua hơn ngàn năm lịch sử, tiêu biểu cho truyền thống văn hóa dân gian lúa nước, tôn thờ Nước, tôn Thần Nông, vị Thần của nông nghiệp; đây là một lễ hội độc đáo, giầu bản sắc văn hóa truyền thống của vùng đồng bằng Sông Hồng nói chung, và vùng đất Thái Bình nói riêng, còn được giữ dìn và lưu truyền cho tới tận ngày nay.

    Với đạo lý “Uống nước nhớ nguồn - Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, dân làng Lộc Thọ, xã Độc Lập, Hưng Hà, mong muốn được chính quyền, cùng cơ quan văn hóa các cấp, tổ chức khảo cứu, bảo lưu và kế thừa truyền thống văn hóa đặc sắc của ông cha.

    [IMG]
    Lễ hội Tịch Điền đầu xuân ở Duy Tiên, Nam Hà (ảnh nguồn internet)

    Bài của Tác giả Đặng Hùng

    Đinh Danh Vùng - Đăng bài

Chia sẻ trang này